Czym jest jąkanie
Jąkanie traktowane jest ogólnie jako brak ciągłości wypowiedzi. Przyjmując, iż płynna mowa jest wynikiem współgrania artykulacji, fonacji i oddechu, można przyjąć, że jąkanie jest wynikiem braku takiej współpracy.
Inaczej mówiąc, jąkaniem można nazwać niemożność sprawowania kontroli nad własną wypowiedzią. To tak jakbyśmy usilnie starali się coś wypowiedzieć, jednak narządy artykulacyjne nie podporządkowują się naszej woli. W wyniku nadmiernych, samoczynnych skurczów mięśni oddechowych, fonacyjnych oraz artykulacyjnych pojawia się problem z utrzymaniem płynności mowy, czyli w znacznym stopniu zaburzona zostaje słowna komunikacja.
Rozwój jąkania
Zwykle zaczątki jąkania pojawiają się pomiędzy 3 a 5 rokiem życia. Prócz wieku przedszkolnego, występują jeszcze dwa okresy mające szczególne znaczenie w rozwoju jąkania. Pierwszym jest moment rozpoczęcia nauki szkolnej, natomiast drugim, wiek dojrzewania. Początkowo jąkanie jest na tyle łagodne, iż osoba taka często nie posiada świadomości własnej niepłynności. Świadomość ta powstaje dopiero w wyniku nieprawidłowych reakcji otoczenia, a więc rodziców czy rówieśników. Konsekwencją uświadomienia sobie własnego defektu jest utrwalenie się jąkania. Następstwem tego jest ponadto frustracja oraz logofobia, a więc lęk przed udziałem w sytuacjach wymagających wypowiedzenia się. Większość osób jąkających się wycofuje się z wielu relacji społecznych. Należy jednak pamiętać, iż nasilenie objawów zależne jest od konkretnej sytuacji, w której znajduje się jąkający. W pewnych sytuacjach osoba taka może mówić zupełnie płynnie, by za chwilę, w momencie większego napięcia psychicznego nie móc wypowiedzieć ani słowa. W wielu przypadkach jąkanie prowadzi do utraty pewności siebie, obniżenia poczucia własnej wartości.Definicje
W literaturze jąkanie definiowane jest na wiele sposobów (za: Tarkowki, 1999):
- "zaburzenie płynności, tempa i rytmu mówienia spowodowane nadmiernym napięciem mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych"
- "niepłynność mówienia wynikająca z niezgodności (dyskoordynacji) ruchów mięśni aparatu mowy, której mogą towarzyszyć reakcje lękowe oraz nadmierne napięcie mięśniowe"
- "przerwa w mówieniu, w czasie której jąkający się wie, co chce powiedzieć, ale nie może tego uczynić z powodu mimowolnego powtarzania, przeciągania lub blokowania głosek i sylab"
- "zaburzenia płynności ekspresji słownej, charakteryzującej się mimowolnym, słyszalnym lub cichym powtarzaniem lub przedłużaniem głosek lub sylab, która to niepłynność występuje okresowo i nie podlega kontroli"
- "wyuczone, błędne, mimowolne zachowanie werbalne"
- "wszystko co robi jąkający się, by mówić płynnie"
- "zaburzenie komunikacji słownej"
- "zachowanie postrzegane jako jąkanie przez wiarygodnego obserwatora, który pozostaje we względnej zgodności opinii z innymi obserwatorami"
- "Jąkanie jest niepłynnością mówienia, spowodowaną nadmiernymi skurczami mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych, której to niepłynności towarzyszą różnorodne reakcje indywidualne i społeczne, zakłócające komunikacje międzyludzką"
Słownik psychologii (Sillamy, 1994) podaje natomiast, iż jąkanie to:
- "zaburzenie płynności mowy polegające na kilkakrotnym powtarzaniu niektórych sylab (jąkanie kloniczne); innych osoba jąkająca się nie potrafi wymówić, zacina się na nich (jąkanie toniczne)"
Typy jąkania
- kloniczne, cechujące się powtarzaniem
- toniczne, polegające na zablokowaniu powietrza
- toniczno - kloniczne
Formy jąkania
- powtarzanie
- pauzy
- przeciąganie
- embołofrazje, czyli tak zwane wypełniacze
Objawy współwystępujące
- wzmożone napięcie mięśni
- współruchy
- zaburzenia oddechowe
- reakcje wegetatywne jak: pocenie się, czerwienienie się, przyspieszone bicie serca,
- unikanie kontaktu wzrokowego
- reakcje psychiczne jak: lęk, strach, niepokój, zakłopotanie